Ustawienie ławek w klasie: osiem układów i ile miejsca zajmują

Osiem układów ławek w skrócie

Każde ustawienie ławek w klasie to kompromis między trzema rzeczami: kto widzi tablicę, kto widzi siebie nawzajem i ile podłogi zostaje na przejścia. Żaden układ nie wygrywa we wszystkich trzech, dlatego większość nauczycieli korzysta w ciągu roku z dwóch lub trzech. Tabela porównuje osiem najczęstszych.

Liczby miejsc zakładają salę 9 × 7 metrów, w której półtora metra z przodu zostaje wolne na tablicę i biurko nauczyciela, oraz ławkę 65 × 50 cm na ucznia. Inna sala zmienia liczby, ale nie kolejność: rzędy i pary zawsze mieszczą najwięcej uczniów, krąg najmniej. Jak liczby powstają, wyjaśnia część Ile podłogi zajmuje układ.

Rzędy i pary

Rzędy są układem domyślnym nie bez powodu: każdy uczeń patrzy na tablicę, każda ławka stoi w tej samej odległości od sąsiedniej, a sala mieści więcej uczniów niż w jakimkolwiek innym układzie. Pasują do wykładu i pracy samodzielnej, a poradnik o planie klasy wyjaśnia, dlaczego w rzędach skupienie utrzymuje się lepiej niż przy stolikach grupowych.

Rzędy kosztują rozmowę. Uczeń z czwartego rzędu mówi do trzech rzędów karków, a w sali ustawionej w rzędy rozmowa przechodzi przez nauczyciela. Jeśli lekcja ma być rozmową, rzędy działają przeciwko niej.

Pary z przejściem na środku to zwykły kompromis. Ławki stoją po dwie w dwóch blokach, a przejście pośrodku pozwala dojść do każdej pary bez przeciskania się za czyimiś plecami. Praca w parach odbywa się bez przestawiania mebli, a dwie pary odwracają się do siebie, gdy potrzebna jest grupa czteroosobowa. Ponieważ ławka dwuosobowa potrzebuje tylko jednego przejścia na parę, ten układ mieści więcej uczniów niż rzędy ławek jednoosobowych.

Podkowa i podwójna podkowa

W układzie w podkowę ławki biegną wzdłuż trzech ścian sali, uczniowie patrzą do środka, a otwarta strona zwrócona jest do tablicy. Wszyscy widzą wszystkich, a podłoga pośrodku należy do ciebie: dojdziesz do każdej ławki, a pokaz na środku widać z każdego miejsca.

Ceną są miejsca. Jeden rząd ławek wzdłuż ścian mieści w zwykłej sali około 24 uczniów, więc klasa licząca 30 osób nie zmieści się w jednej podkowie. Do tego służy podwójna podkowa: mniejsza podkowa wewnątrz większej. Mieści całą klasę, ale wewnętrzna podkowa siedzi tyłem do zewnętrznej — przewaga w rozmowie dotyczy tylko mniej więcej połowy klasy. Jeśli sala na to pozwala, zrób wewnętrzną podkowę krótką, a odstęp między nimi na tyle szeroki, żeby dało się przejść.

Praktyczny szczegół: w podkowie uczniowie na końcach ramion siedzą bokiem do tablicy. Tych, którzy muszą przepisywać z tablicy, posadź na dnie podkowy, przodem do niej.

Stoliki grupowe

Stoliki grupowe — wyspy — skupiają od czterech do sześciu uczniów wokół jednego blatu, najczęściej dwie pary ławek zsunięte przodem do siebie. To układ do zadań wspólnych: projektów, stacji, doświadczeń, wszystkiego, w czym uczniowie mają rozmawiać ze sobą, a nie z tobą.

Zanim się zdecydujesz, warto wiedzieć dwie rzeczy. Po pierwsze, połowa każdej grupy siedzi bokiem lub tyłem do tablicy. Przy pracy w grupach to nie przeszkadza, przy dwudziestominutowym tłumaczeniu męczy — na czas wyjaśniania odwróć krzesła albo zostaw stoliki grupowe na lekcje, które są pracą w grupach. Po drugie, twarze zwrócone do siebie zachęcają do rozmowy niezależnie od zadania. Przy zadaniu wspólnym o to właśnie chodzi, przy pracy samodzielnej to jest problem.

Grupy po cztery są najprostsze: każdy sięga do środka stołu i nikt nie siedzi w rogu. Z ławek trapezowych da się ułożyć sześciokąty dla sześciu osób, ale sześć osób to już dwie rozmowy.

Układ w V i krąg

Układ w V to rzędy, których dwie połowy są ustawione ukośnie w stronę przodu sali. Uczniowie widzą tablicę i zarazem część klasy po drugiej stronie litery V, więc ten układ niesie więcej rozmowy niż proste rzędy, nie tracąc przodu. Ławki ustawione ukośnie zajmują więcej podłogi niż proste, więc licz się z kilkoma miejscami mniej niż w rzędach.

Krąg nie ma przodu w ogóle. To układ na godzinę wychowawczą, debatę, zebranie klasowe czy rozmowę o lekturze — sytuacje, w których nauczyciel jest jednym z uczestników, a nie centrum. Z ławkami zajmuje dużo podłogi przy niewielu miejscach; wiele klas robi go z samych krzeseł i odsuwa ławki pod ściany.

Układ egzaminacyjny

Układ egzaminacyjny rozwiązuje inny problem niż codzienny: odstęp i linie wzroku. Ławki jednoosobowe stoją z dala od siebie, wszystkie w tym samym kierunku, z przejściem, które dochodzi do każdej ławki bez przechodzenia za krzesłem innego ucznia. Ceną jest mniej więcej jedna trzecia miejsc, więc pełna klasa nie zawsze zmieści się w zwykłej sali — sprawdź to przed dniem sprawdzianu, a nie w jego dniu.

Ponieważ sprawdziany wracają co semestr, układ egzaminacyjny warto zapisać jako osobny plan, zamiast budować go za każdym razem od nowa. Poradnik o planie klasy wyjaśnia, jak łączy się on z codziennymi miejscami.

Ile podłogi zajmuje układ

Liczby miejsc w tabeli powyżej opierają się na czterech wymiarach. To praktyczne wartości dla mebli szkolnych, nie przepisy — twoja szkoła lub organ prowadzący mogą mieć własne i to one obowiązują.

W przeliczeniu na rzędy: ławka jednoosobowa z przejściem zajmuje około 125 cm szerokości, a każdy rząd z miejscem na krzesło około 125 cm głębokości. W sali szerokiej na dziewięć metrów mieści się więc siedem ławek obok siebie, a w 5,5 metra głębokości, które zostają za przodem sali, cztery rzędy. Siedem razy cztery to 28.

Szybka zasada dla całej sali to około 2,3 m² podłogi na ucznia w rzędach, licząc przód sali, krzesła i przejścia. Sala o powierzchni 63 m² z tabeli daje 28, a każdy układ, który zostawia wolny środek, potrzebuje więcej na ucznia. Jeśli miejsc brakuje, pierwszą rzeczą do wypróbowania są ławki dwuosobowe: pary dzielą przejście i zyskują kolumnę.

Przejścia znaczą więcej, niż się wydaje. Uczeń, który musi przecisnąć się za trzema krzesłami do temperówki, przeszkadza trzem osobom; ławka, do której nie dojdziesz, to ławka, której nie sprawdzisz. Co najmniej jedna droga od drzwi musi prowadzić do każdej ławki, a ta sama droga musi pozostać wolna na wypadek ewakuacji.

Ustawienie ławek dla 24, 30 i 32 uczniów

• 24 uczniów zmieści się w zwykłej sali w każdym układzie, także w pojedynczej podkowie i w kręgu. Przy tej liczebności układ możesz wybierać wyłącznie pod lekcję.
• 30 uczniów wyklucza pojedynczą podkowę, a krąg robi się ciasny. Sprawdzają się rzędy, pary, podwójna podkowa i sześć grup po pięć osób.
• 32 i więcej to moment, w którym pary z przejściem na środku zasługują na swoje miejsce: w sali szerokiej na dziewięć metrów mieszczą się cztery kolumny par, osiem miejsc w rzędzie. Grupy po cztery wymagają ośmiu stołów, które zajmują większość podłogi.

Niezależnie od liczebności: policz miejsca na planie, zanim policzysz je na podłodze — przestawienie 30 ławek po to, by odkryć, że mieści się 28, to popołudnie, którego nikt nie odda.

Jak narysować plan sali lekcyjnej

Zaplanuj ustawienie najpierw na papierze lub na ekranie, w tej kolejności:

1. Zmierz salę i zaznacz to, czego nie da się przesunąć: drzwi, okna, tablicę, gniazdka, umywalkę, szafy w zabudowie.
2. Zaznacz przód sali. Tablica decyduje, gdzie jest przód, a przód decyduje, w którą stronę patrzą ławki. Układ narysowany bez przodu łatwo sadza kogoś tyłem do tablicy.
3. Zostaw wolne przejścia od drzwi do każdej ławki i do miejsc, do których uczniowie chodzą w trakcie lekcji: kosza, temperówki, półki z książkami.
4. Rozstaw meble, potem policz miejsca i porównaj je z listą klasy.
5. Dopiero wtedy nazwiska. Kto gdzie siedzi, to osobna decyzja — omawia ją poradnik o planie klasy.

W Pulpetti osiem układów z tego poradnika to gotowe szablony: wybierz zwykłe rzędy, podkowę albo stoły grupowe, a ławki pojawią się na planie, licznik miejsc pokaże, ilu uczniów się zmieści, a każdą ławkę przesuniesz tam, gdzie potrzebuje jej twoja sala. Podaj prawdziwe wymiary sali w metrach, a plan pokaże, czy układ się mieści, zanim przesuniesz choć jedną ławkę. Ta sama klasa może mieć kilka planów — codzienne rzędy, pracę w grupach i układ egzaminacyjny — i przełączasz się między nimi, otwierając inny.